کارشناسی ارشد زبان‌شناسی رایانشی

نام گرایش: کارشناسی ارشد زبان شناسی رایانشی

مسئول رشته: آقای دکتر هادی ویسی

اهداف  گرایش :  

زبان نه تنها بخشی از دانش بشری است بلکه مهم‌تر از آن یکی از ویژگی‌هایی است که انسان با آن تعریف شده و شناخته می‌شود: "انسان، حیوان ناطق". ارزش زبان به صورت ناخودآگاه برای هر انسان در بیان اندیشه ایجاد ارتباط با سایر افراد بشری درک می‌شود. امروزه با گسترش علم و تکنولوژی و نفوذ روش‌های مختلف علمی در زمینه‌های گوناگون،  علوم میان‌رشته‌ای و بین‌رشته‌ای گسترش فراوانی یافته است. یکی از این علوم، زبان‌شناسی رایانشی (Computational Linguistics) است که پل ارتباطی بین علوم رایانه و زبان‌شناسی است که به پردازش زبان طبیعی می‌پردازد. از این‌رو زبان‌شناسی رایانشی را می‌توان چنین تعریف کرد: آن بخش از فناوری زبان و اطلاعات که به طراحی و کاربرد سیستم‌های رایانه‌ای به منظور پردازش زبان طبیعی می‌پردازد. زبان‌شناسی به درک ویژگی‌های زبان طبیعی، ساختار آن و ارائه نظریه‌های مختلف در توصیف و تبیین ساخت و کار آن در بافت می‌پردازد. استفاده از رایانه در زبان‌شناسی، شامل ارائه نظریه‌ها و روش‌های طراحی زبان طبیعی و کاربردهای پردازشی رایانه در این حوزه است که نهایتاً منجر به کاربردهای مهمی در توسعه خط و زبان در محیط‌های مجازی می‌شود، مواردی مانند:

  • مترجم‌های ماشینی (Machine Translation)
  • تبدیل متن به گفتار  (متن‌‌خوان) (Text-to-Speech)
  • تبدیل گفتار  به متن (بازشناسی گفتار) (Speech Recognition)
  • خلاصه‌گر متن و صوت (Summarization)
  • پرسش و پاسخ (Question-Answer)
  • درک متن و گفتار (Understanding)
  • مشابه‌یابی در متن (Document Similarity)
  • سامانه‌های دیالوگ‌ (Dialogue Systems)
  • و ... .

 

با توجه به کاربردهای این رشته، زبان‌شناسی رایانشی در دانشگاه‌ها و مراکز پژوهشی، زیرعنوان پردازش زبان طبیعی (Natural Language Processing) و فناوری زبان انسان (Human Language Technology) نیز شناخته شده است.

فارغ‌التحصیلان این دوره، علاوه بر تعمیق و گسترش علوم و مهارت‌های اکتسابی قبلی خود، در زمینه‌های علمی زیر واجد دانش و مهارت می‌شوند:

  • پردازش خودکار اطلاعات زبان طبیعی
  • طراحی و توسعه سیستم‌های تولید و پردازش گفتار (در کاربردهایی مانند متن‌خوان‌‌ها و تشخیص گفتار، مترجم‌های ماشینی گفتار به گفتار)
  • طراحی و توسعه سیستم‌های پردازش متنی (در کاربردهایی مانند ترجمه ماشینی متن به متن، خلاصه‌سازی، غلط‌یاب‌ها و ...)
  • طراحی و تولید بخش زبانی (خواندن و شنیدن) در وسایل هوشمند مانند انسان‌واره‌ها (robots)
  • ایجاد پایگاه‌ها، دادگان‌ها و پیکره‌های زبانی (متنی و گفتاری)
  • ایجاد واژگان‌های رایانه‌ای
  • تجزیه و تحلیل داده‌های پیکره‌ای زبان طبیعی

نظر به توسعه این علم در دنیا و گسترش زبان‌شناسی و رایانه در کشور، نیاز به این رشته برای بومی کردن آن و به کارگیری برای توسعه خط و زبان فارسی در محیط رایانه کاملاً محسوس است. هدف از این رشته، تشکیل دوره میان‌رشته‌ای زبان‌شناسی رایانشی در سطح کارشناسی ارشد در دانشکده علوم و فنون نوین دانشگاه‌ تهران با همکاری دانشکده ادبیات و زبان فارسی است که به منظور تربیت نیروی انسانی کارامد در زمینه فناوری زبان و ارتباطات، کاهش کمبودهای علمی و نیروهای متخصصی مورد نیاز در این زمینه برای کشور، و توسعه زیرساخت‌ها و کاربردهای این علم برای زبان فارسی می‌باشد.

زبان‌شناسی رایانشی در ایران یک ضرورت است

زبان‌شناسی رایانشی از آن‌جایی ضرورت می یابد که علم زبان‌شناسی و رایانه در انواع شاخه‌های خود از گسترش عمیقی برخودردار بوده و زمینه لازم برای توجهات علمی و نظام‌مند به شاخه‌های جدید پیرامون خود را فراهم آورده‌اند. عرصه‌‌های علمی-پژوهشی و همچنین صنعت و فناوری مرتبط با این دو موضوع، نیازمند وجود رشته‌ای برای بهره‌گیری از این دو علم در یک بستر است که بتوان به کمک آن علاوه بر توسعه زیرساخت‌های پردازشی زبان به ویژه برای زبان فارسی، به توسعه محصولات و خدمات مرتبط با آن بپردازیم. این موضوع نه تنها منجر به توسعه علمی می‌شود، توسعه فرهنگی و اجتماعی را با توجه به تقویت خط و زبان فارسی و تسهیل استفاده از این هویت فرهنگی در فضای مجازی و ارتباط با سایر زبان‌ها منجر می‌شود. از طرفی، امروزه فضای علمی دنیا به تحقیقات میان­رشته­ای روی آورده­ است و با نگاهی به روندهای جاری علمی می­توان دریافت که تولید یک فناوری جدید یا ارائه یک نظریه نو، نیازمند به کارگیری چندین رشته و تخصص مختلف در کنار هم است. در این شرایط وجود متخصصانی که با ادبیات تحقیق و توسعه میان­رشته­ای آشنا هستند و تخصص‌های لازم را کسب کرده­اند می­تواند به سرعت، کیفیت و دقت فعالیت‌های تحقیقاتی کمک به سزایی کند. لذا اجرای رشته زبان‌شناسی رایانشی کاملاً در راستای اهداف دانشکده علوم و فنون نوین دانشگاه تهران است که هدف آن رفع نیازهای علمی و تربیت متخصصان خبره برای کشور در علوم و فن‌آوری‌های نوین و بین‌رشته‌ای است. به علاوه، اجرای این رشته با همکاری دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران خواهد بود.

مشخصات دوره زبان‌شناسی رایانشی

  • نوع دوره: کارشناسی ارشد
  • طول دوره: 2 سال (4 نیم‌سال)- با توجه به بین‌رشته‌ای بودن این دوره و لزوم گذراندن دروس جبرانی (پیش‌‌نیاز)، طبق ضواط حداکثر یک نیم‌سال به طول دوره افزوده می‌شود
  • تعداد و نوع واحدهای درسی

نوع دروس

تعداد واحدها

جبرانی

14

اصلی

22

اختیاری

6

پایان‌نامه

4

جمع کل (بدون دروس جبرانی)

32 واحد

 

 

دروس جبرانی دوره کارشناسی ارشد رشته زبان‌شناسی رایانشی

ردیف

نام درس

تعداد واحد

1

مقدمات زبان‌شناسی

2

۲

آواشناسی عمومی

2

3

نحو صورت‌گرا

2

4

روش تحقیق

2

5

ریاضیات عمومی و آمار

3

6

برنامه‌سازی رایانه‌ای

3

 

 

دروس اصلی دوره کارشناسی ارشد رشته زبان‌شناسی رایانشی

ردیف

نام درس

تعداد واحد

1

آواشناسی آزمایشگاهی

2

2

واج‌شناسی

2

3

ساخت‌واژه

2

4

معنی‌شناسی و کاربردشناسی

2

5

نحو پیشرفته

2

6

آشنایی با زبان‌شناسی رایانشی

3

7

روش‌های آماری در پردازش زبان طبیعی

3

8

پردازش زبان طبیعی

3

9

مهندس دانش و هستان شناسی

3

 

 

 دروس اختیاری دوره کارشناسی ارشد رشته زبان‌شناسی رایانشی

ردیف

نام درس

تعداد واحد

1

پردازش رایانه‌ای گفتار

3

2

ریاضیات و آمار پیشرفته در زبان‌شناسی رایانشی

3

3

زبان و گونه دیداری

3

4

زبان، مغز و شناخت

3

5

هوش مصنوعی

3

6

بسط، مدیریت و کاربرد پیکره

3

7

رده‌شناسی زبان

2

8

سمینار بررسی بینابینی نحو و معناشناسی

2

9

سمینار نحو

2

10

ساخت زبان فارسی

2

11

زبان و منطق

2

12

روان‌شناسی زبان

2

 

برای اطلاع از جزئیات و سیلابس برنامه درسی، برنامه مصوب رشته زبان شناسی رایانشی در وزارت علوم، تحقیقات و فناوری را ملاحظه بفرمایید.